Ali Abdolrezaei nin ?iiri Üzerine
Saeed Ahmadzadeh Ardabili
Her ?iirin bir olu?um süreci vard?r. Bu olu?um sürecinde son görünüm, süt ve kaymak gibidir. ?iir, bu sürecin kayma??d?r. Süt de bu kayma??n alt?ndan alabilece?imiz ba?ka bir ürün ya da kaymak için kaynak. ?iirin geri plan?nda da söz konusu sürece ba?l? tarihsel etkileyiciler vard?r. Bireyin zihinselini ilgilendiren, onu etkileyen bir tarihselliktir bu. Bu tarihsellik, ?airin, ?iiri için özel çevrenini olu?turur. Bu, ?iirin tarihselini olu?turan: durum, olay ve olgular bütünüdür. Elbette bir de ?airin ?iirsel yetene?ini olu?turan zihinseli vard?r. Ve her ?iir bize, bir yandan yazan bireyin tarihselini, bir yandan da ruhsal?n? yans?t?r. Söz konusu tarihsellik, ?iirin kendi içinde anlatt??? tarihsel ya da öykü de?ildir. Bu durumda ?iirin bir aç?k ve gizli tarihseli, bir de aç?k ve gizli ruhsal? oldu?u söylenebilir.
Bir ?iiri anlamak, anlamland?rmak bu iki etmenin ortaya ç?kar?lmas?d?r. Bu konuda da okurun deneyimi devreye girer. Genelde ?iir diliyle, özelde ?airin ?iir diliyle ilgili deneyimi ve de yöneldi?i ?iire ilgisi ve deneyimi. Bu, bazan arka arkaya ç?kar?mlarla geli?ebilir, bazan da çok uzun ara?t?rmalara götürebilir. Bir dilin ileti?im içindeki i?leyi?i, bir aritmetik sorusunun çözülmesi gibidir. Bilinmeyen her öge, ?iirin anlamsal?na giden yolu t?kayan bir engeldir. Derhal çözülmeyi bekleyen bir engel.
Ali Abdolrezaei nin ?iirinde kültürel düzleme bakt???m?zda do?ayla içiçe bir ya?amsal deneyim içindeki k?rsal kesim insan?n?n, elden geldi?ince yal?nla?t?r?lm?? bir anlat?m diline tan?k oluyoruz. Böylece ?airin bir özelli?i yal?nl?k olarak beliriyor. Bu ?iirde kendi güçsüzlü?ünü, güçsüz b?rak?lm??l???n? ya?amdan ald??? bir i?aretle hayk?ran isyan?ms? bir söylem var. Ali Abdolrezaei nin ?iiri k?rsall??a ve yal?nl??a uzan?yor. Yani ilk önce ça?r???m düzeyinde kurdu?um bu te?et ili?kinin köksel, kökensel bir ilintisi var diye dü?ünüyorum ?imdi. Özelli?i ise eylemsellerde kendini hissettiriyor: edilgenlik. Bu edilgenlik, önce olumsuzluk, gücü yetmezlik olarak beliriyor. Sonra da ussalla?mayla, (asl?nda hem etkin, hem de edilgin bir biçimde tak?nakla?an, nehir imgesiyle) etkinle?iyor.
Genel olarak dil, daha ilk basama??nda, adland?rma a?amas?nda bir soyutlamad?r. D?? dünyan?n, zihnimize “similasyon”lar?n?n ç?kar?lmas? ve “simile” (benzetilerek aynile?tirilmi?) ögeler aras? ili?kiler (similasyonun ç?kar?lmas? sonucu olu?an bir dizgeler) bütünüdür dil. Dolay?s?yla her türlü dil, öncelikle bir soyutlama ve bir de?i?tirim (yerine ba?kas?n? koyma) i?lemini içerir. Yani alansal bir kayd?rma söz konusudur. Günlük genel ileti?im dilinde ise sözcüksel (göstergesel) imge alan?na geçilir. Abdolrezaei nin dilinde, yine genel dilden yararlan?lmas?na kar??n, bu dilsel malzemeden yani göstergesel imgelerden yeni birle?tirimlere yeni de?i?tirimlere gidilerek yeni bir düzenleme gerçekle?tirilir ve ortaya yeni, özgül bir dil ç?kar.
Ali Abdolrezaei özellikle bu ?iirinde anlat?m tekni?i olarak terimlemede kayd?rma i?lemini kullanm??. Farscada al??t???m?z söyleyi?leri de?i?tirmi?.
D?? dünyay? oldu?u gibi alg?layan biri için farsca olan genel dilin anlat?m? “sa??m duvar, solum pencere’dir”. Ancak dinsel bak??a yerle?en ki?i için, sa??m(da) Münker, solum(da) Nekir) anlat?m?na al???k biri için bir düzde?i?mece (métonymie) i?lemiyle “sa?da olan”, “sa?”?n; “solda olan”, “sol”un yerine geçirilmi?tir. Ayni zamanda bu kulan?m bir tekrar? önlemi?tir. Daha önce, dizelerinde sa? ve sol kullan?lm??t?r. Böylece anlat?msal düzlemde bir yo?unla?t?rma gerçekle?tirilerek, anlamsal düzlemde, hem mekansal anlat?m, hem dinsel bürün (örtü), hem de bu dinsel bürünün süreklili?i nedeniyle, duvar ve pencere gibi bir s?k??t?r?lm?? mekan anlat?m? sa?layan sözcüklerle Abdolrezaei nin içinde bulundu?u s?k??m??l?k ve bu s?k??m??l???n süreklili?i, dolay?s?yla, kurtulunamayan, sorunsal s?k?nt? ortam? anlat?lm??t?r.
Bu kayd?rmayla olu?an ifade, beden dilsellikten uzakla??yor. Bu belki de Ali Abdolrezaei ?iirini yapamamas?n?n, (yapmak istememesinin) anlat?m?d?r. Zaman dönü?ümü ise ya?am veren ile ya?amsal olan, ya?am?n bir kesiti ömür denkle?tirimini, ve bu iki terimin aynile?tirildi?ini dü?ündürüyor. Art?k ?air ölümün yakla?t???n?n bilincindedir.
Bu dizede “insanin”‘in anlamland?r?lmas? anahtar i?levlidir. ?iirde konu?an ki?inin muhatap ald???d?r. Insan, iki aç?dan de?erlendirilebilir, özü itibariyle, niteli?i itibariyle. Bu durumda bir tek a?k sözcü?ü, hem genel hayata, hem de özel, kendi hayat?na iletmi? olur.
Konu?an Abdolrezaei kendisini ifade edebilme gücünü, ana karn?ndaki ceninin diline benzetmi?tir. Bir cenin kendisini ne kadar ifade edebiliyorsa, o da kendini kadar ifade edebilmektedir. Elbette kendi ya?am?nda kendini böyle duyumsamas?d?r, söz konusu olan. ?iirde oynayan yerine geçen ?air de dili elden geldi?ince yal?nl??a çekerken dildeki fazlal?klar? atarken, suskunun diline, cenin diline dönü? yolundad?r.
Olabilir ki Abdolrezaei için erkeklik bir güç kavram?n?n ba?ka bir göstereni oluveriyor. Ve elbette burada, gücünü hissetti?inde kendini özgür hissetme de devrede. K?m?lt?s?zl?k gibi hissettiriyor kendine. Yani en ayr?nt?daki ya?amsal olan (ya?am veren - an?lar da dahil- ne varsa) bütünlüyeci bir tesbih ipi gibi çekilmi?, ya?amsal? da??tm??, peri?an etmi?tir, -asl?nda bu benzetme de kültürel bir göndermedir.
Yine Abdolrezaei nin dili cenin diline dönmesi ile “dil”den yaln?zca edat?n kalmas?, yani dil(in)de biçimsel en küçük sözcü?ün kalmas?, yani ya?am demek olan dilin, en az anlat?m i?levi olan bir ögeye dönü?mesi gibi, (ana/baba/arkada? da) silinmek üzeredir.
Teknik olarak ?iirde ko?utlamaya ba?l? bak???ml? (ve/ya tamamlay?c?) yinelemelerden söz edilebilir. Bu bak???ml?l?k bazan kavramsal düzlemde tamamlan?yor. Ve bak???ml? yinelemelerin de yard?m?yla, bu ?iirinde baba/o?ul, yaratan/yarat?lan, ya?atan/öldüren ikili aynalar?na gönderiyor okuru.
Burada kara bo?lu? olarak, kara bir bo?luk olur. Kara bo?lu?u, ölüm olarak de?erlendirdi?imizde o?ul/hayat/ana, ki?iyi ölüme yakla?t?rm??, haz?rlam?? olur. ?iirdeki konu?an insan da durumuna serzeni?te bulunan bir varl?k. ?iir de bu insana, Ali Abdolrezaei nin ifadesiyle “insanc?k”a bir arma?and?r. Bunu hayat?n bo?lu?unu besleyen ?iir gibi yorumlayabilece?imiz gibi, konu?an? içine alm?? bir be?ik, bir yatak, bir mezar gibi de yorumlayabiliriz. ?nsan? yutan, saklayan.
Ali Abdolrezaei